QUẢN LÝ HÓA CHẤT CẦN KIỂM SOÁT ĐẶC BIỆT: PHÂN ĐỊNH TRÁCH NHIỆM GIỮA DOANH NGHIỆP NHẬP KHẨU, KINH DOANH VÀ SỬ DỤNG
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi một lô hóa chất được chuyển giao qua nhiều đơn vị trong chuỗi cung ứng?
Trong hoạt động nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng hóa chất, một lô hàng có thể trải qua nhiều doanh nghiệp trước khi đến đơn vị sử dụng cuối cùng. Tuy nhiên, không phải tất cả các doanh nghiệp đều có nghĩa vụ pháp lý giống nhau.
Đặc biệt, đối với hóa chất thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt, doanh nghiệp cần chú trọng việc khai báo, cập nhật thông tin, truy xuất nguồn gốc và lập Phiếu kiểm soát mua bán theo quy định.
Bài viết dưới đây phân tích trách nhiệm của ba nhóm doanh nghiệp điển hình: doanh nghiệp nhập khẩu, doanh nghiệp kinh doanh thương mại và doanh nghiệp sử dụng cuối cùng.
1. Phân biệt hóa chất kinh doanh có điều kiện và hóa chất cần kiểm soát đặc biệt
Đây là hai nhóm quản lý cần được phân biệt rõ trong quá trình thực hiện nghĩa vụ pháp lý.
- Hóa chất kinh doanh có điều kiện: Doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh tương ứng theo quy định pháp luật.
- Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt: Ngoài các nghĩa vụ quản lý hóa chất liên quan, doanh nghiệp phải thực hiện các yêu cầu kiểm soát, khai báo và truy xuất nguồn gốc theo phạm vi áp dụng.
Một hóa chất chỉ thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp mặc nhiên phải thực hiện truy xuất trên hệ thống theo Thông tư 154/2026/TT-BCA.
Do đó, doanh nghiệp cần đối chiếu chính xác danh mục hóa chất để xác định nghĩa vụ áp dụng, tránh nhầm lẫn giữa hai nhóm quản lý.
2. Trách nhiệm của ba doanh nghiệp trong cùng một chuỗi cung ứng
Giả sử một lô hóa chất được luân chuyển qua ba đơn vị:
- Doanh nghiệp A: Nhập khẩu hóa chất.
- Doanh nghiệp B: Mua vào, kinh doanh và bán lại.
- Doanh nghiệp C: Mua vào để sử dụng, không bán lại.
Trách nhiệm được phân định như sau:
Trường hợp 1: Hóa chất chỉ thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện
Doanh nghiệp A và B phải đáp ứng điều kiện kinh doanh hóa chất theo hoạt động thực tế. Doanh nghiệp C thực hiện các nghĩa vụ về an toàn, sử dụng và quản lý hóa chất tương ứng.
Các doanh nghiệp không mặc nhiên phải thực hiện truy xuất theo Thông tư 154/2026/TT-BCA nếu hóa chất không thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt.
Trường hợp 2: Hóa chất đồng thời thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện và danh mục cần kiểm soát đặc biệt
Các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng phải thực hiện trách nhiệm quản lý theo từng công đoạn:
- Doanh nghiệp A – Nhập khẩu: Khởi tạo thông tin lô, mẻ khi thuộc trách nhiệm khai báo lần đầu; cập nhật thông tin nhập khẩu, số lượng và chứng từ liên quan.
- Doanh nghiệp B – Kinh doanh: Cập nhật thông tin nhận hàng, tồn trữ, vận chuyển và giao dịch bán hàng.
- Doanh nghiệp C – Sử dụng: Cập nhật thông tin nhận hàng, tồn trữ, sử dụng và xử lý hóa chất theo quy định.
Đáng chú ý, cùng một lô hóa chất không phải tạo mã truy xuất mới mỗi khi chuyển quyền sở hữu. Các sự kiện phát sinh tiếp theo được cập nhật trên mã định danh đã có.
3. Doanh nghiệp nào phải lập Phiếu kiểm soát mua bán hóa chất?
Đây là nội dung nhiều doanh nghiệp dễ nhầm lẫn khi thực hiện giao dịch mua bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.
Theo Điều 8 Thông tư 01/2026/TT-BCT, tổ chức kinh doanh hóa chất thuộc danh mục cần kiểm soát đặc biệt phải lập Phiếu kiểm soát mua, bán trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày giao hàng.
Với tình huống nêu trên:
- Giao dịch A → B: Doanh nghiệp A là bên bán, có trách nhiệm lập Phiếu kiểm soát mua bán.
- Giao dịch B → C: Doanh nghiệp B là bên bán, có trách nhiệm lập Phiếu kiểm soát mua bán.
- Doanh nghiệp C: Nếu chỉ mua hóa chất để sử dụng và không bán lại thì không phải lập phiếu với tư cách bên bán.
Nếu doanh nghiệp C tiếp tục bán lại hóa chất, doanh nghiệp này phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng với hoạt động kinh doanh của mình.
Lưu ý: Phiếu kiểm soát mua bán không thay thế hóa đơn, chứng từ thương mại, hồ sơ nhập khẩu hoặc dữ liệu truy xuất nguồn gốc.
4. Những mức xử phạt doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý
Theo nội dung Nghị định 275/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 25/08/2026, nhiều hành vi vi phạm trong hoạt động hóa chất có thể bị xử phạt hành chính. Mức phạt đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân theo quy định.
Một số mức phạt đáng chú ý đối với doanh nghiệp:
Đối với hoạt động nhập khẩu:
- Không khai báo hóa chất nhập khẩu hoặc khai sai để được miễn khai báo: 40–60 triệu đồng.
- Không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh khi nhập khẩu hóa chất có điều kiện để kinh doanh: 50–60 triệu đồng.
- Không đính kèm Phiếu an toàn hóa chất (SDS) theo quy định: 10–20 triệu đồng.
Đối với hoạt động kinh doanh:
- Không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất: 40–60 triệu đồng.
- Không có kho tồn trữ hoặc không thuê kho đủ điều kiện: 50–60 triệu đồng.
- Không lập Phiếu kiểm soát mua bán đúng thời hạn: 30–40 triệu đồng.
- Bán hóa chất cần kiểm soát đặc biệt cho doanh nghiệp không có giấy phép phù hợp: 40–50 triệu đồng.
Đối với hoạt động sử dụng:
- Không công bố thông tin khi thuộc trường hợp bắt buộc: 30–40 triệu đồng.
- Không cập nhật hoặc cập nhật không đầy đủ dữ liệu truy xuất theo trường hợp áp dụng: có thể bị phạt 20–40 triệu đồng.
- Không thực hiện truy xuất trên nền tảng định danh, xác thực điện tử khi thuộc trường hợp phải thực hiện: 30–40 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, tùy hành vi vi phạm, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng các biện pháp bổ sung như đình chỉ hoạt động, tịch thu tang vật hoặc buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp.
5. Các nghĩa vụ an toàn hóa chất không được bỏ qua
Bên cạnh việc khai báo và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp cần duy trì đầy đủ các yêu cầu quản lý an toàn hóa chất phù hợp với hoạt động thực tế, bao gồm:
- Hồ sơ nhận dạng, nguồn gốc và thông tin hóa chất.
- Phiếu an toàn hóa chất (SDS) bằng tiếng Việt theo trường hợp áp dụng.
- Nhãn hóa chất và phân loại nguy hiểm theo GHS.
- Điều kiện kho, bảo quản và phân khu hóa chất.
- Trang thiết bị, phương tiện ứng phó sự cố hóa chất.
- Huấn luyện an toàn hóa chất và bố trí người phụ trách theo quy định.
- Quy trình thao tác an toàn trong quá trình sử dụng.
- Quản lý hóa chất thải bỏ và chất thải phát sinh.
Đặc biệt, doanh nghiệp cần phân biệt thời hạn cập nhật dữ liệu chuyên ngành với thời hạn cập nhật sự cố trên hệ thống truy xuất. Theo nội dung Thông tư 154/2026/TT-BCA được đề cập, một số sự cố như thất thoát, hao hụt bất thường, tiêu hủy bắt buộc hoặc nguy cơ mất an toàn phải được cập nhật trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ khi phát hiện hoặc phát sinh sự việc.
6. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát những nội dung nào?
Để hạn chế rủi ro pháp lý trong hoạt động nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng hóa chất, doanh nghiệp nên thực hiện các công việc sau:
- Rà soát danh mục hóa chất đang nhập khẩu, kinh doanh và sử dụng để xác định chính xác nhóm quản lý.
- Kiểm tra Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, giấy phép và các thủ tục liên quan.
- Kiểm tra hồ sơ nhập khẩu, khai báo hóa chất và dữ liệu trên Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất.
- Thiết lập quy trình quản lý mã định danh, cập nhật và truy xuất nguồn gốc lô hàng.
- Thực hiện lập Phiếu kiểm soát mua bán đúng đối tượng và thời hạn.
- Kiểm tra điều kiện kho, nhãn hóa chất, SDS và các yêu cầu an toàn.
- Phân công rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu cho từng bộ phận, cá nhân phụ trách.

KẾT LUẬN
Trong chuỗi cung ứng hóa chất, mỗi doanh nghiệp đều phải chịu trách nhiệm đối với hoạt động thuộc phạm vi quản lý của mình.
Doanh nghiệp nhập khẩu chịu trách nhiệm về hoạt động nhập khẩu và dữ liệu ban đầu thuộc nghĩa vụ của mình; doanh nghiệp kinh doanh chịu trách nhiệm về giao dịch mua bán, lưu trữ và chuyển giao; doanh nghiệp sử dụng chịu trách nhiệm về tiếp nhận, tồn trữ, sử dụng và xử lý hóa chất.
Việc phân định đúng trách nhiệm, quản lý đầy đủ hồ sơ và thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý an toàn hóa chất trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
CÔNG TY TNHH XÂY DỰNG VÀ MÔI TRƯỜNG T&T
Đồng hành cùng doanh nghiệp trong giải pháp hóa chất công nghiệp, quản lý an toàn và bảo vệ môi trường.

